Oruç İbadeti Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Oruç, Arapça’da savm ve sıyâm kelimeleriyle ifade edilen ve Türkçeye “oruç” olarak geçmiş olan, İslam dininin beş temel esasından biridir. Müminin Allah Teâlâ’ya olan kulluk bilincini pekiştirmesi, nefsini terbiye etmesi ve takvâya ulaşması için emredilmiş mübarek bir ibadettir.

Kur’ân-ı Kerîm’de Bakara Suresi’nin 183. ayetinde oruç ibadeti için “Ey iman edenler! Oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı. Umulur ki sakınırsınız (takvâ sahibi olursunuz)” ifadeleri kullanılmıştır.

Oruç, tan yerinin ağarmasıyla (imsak) başlar ve güneşin batmasıyla (iftar) sona erer. Bu vakitler arasında mümin, Allah’ın emri gereği yeme, içme, cinsî münasebet ve diğer nefsanî arzularından uzak durarak Rabbine itaat eder. Ancak oruç yalnızca mideyi aç bırakmak değil, aynı zamanda gözün, kulağın, dilin ve kalbin de günahlardan korunmasıdır.

Oruç, mü’minin sabır, şükür ve teslimiyetini artırır, kalbini dünya meşgalesinden arındırarak Allah’a yönelmesini sağlar. Aynı zamanda yoksulların ve muhtaçların hâlini anlamaya vesile olur, toplumsal dayanışma ve merhamet duygularını güçlendirir.

Orucun Çeşitleri

İslam’da oruçlar hükmüne göre beş gruba ayrılır:

1. Farz Oruçlar (Kesin Olarak Yerine Getirilmesi Gerekenler)

• Ramazan orucu: Her yıl Ramazan ayında tüm Müslümanlara farz kılınan oruçtur.
• Kaza orucu: Geçerli bir mazeretle Ramazan ayında tutulamayan oruçların, daha sonra uygun bir zamanda telafi edilmesidir.
• Kefaret orucu: Kasten bozulan Ramazan orucu gibi bazı ihlallerin cezası olarak tutulması gereken oruçlardır.

2. Vacip Oruçlar (Dinen Yerine Getirilmesi Gerekli Olanlar)

• Adak orucu: Kişinin, bir dileği gerçekleşirse oruç tutacağına dair adakta bulunması durumunda, bu orucu tutması vacip olur.
• Bozulan nafile orucun kazası: Kendi isteğiyle başlanılan ancak tamamlanamayan nafile oruçların telafisi vaciptir.

3. Sünnet Oruçlar (Peygamberimizin Tavsiye Ettiği Oruçlar)

• Aşura günü orucu: Muharrem ayının 9. ve 10. günlerinde ya da 10. ve 11. günlerinde tutulan oruçlardır. Peygamber Efendimiz bu günlerde oruç tutmayı teşvik etmiştir.

4. Müstehab Oruçlar (Sevabı Olan, Tavsiye Edilenler)

• Her hicri ayın 13., 14. ve 15. günlerinde tutulan oruçlar.
• Pazartesi ve Perşembe günleri oruç tutmak.
• Şevval ayında, Ramazan’dan sonra 6 gün boyunca tutulan oruçlar.

5. Mekruh Oruçlar (Uygun Görülmeyenler)

a) Tenzihen Mekruh (Az hoş karşılanan oruçlar):

• Sadece Muharrem’in 10. günü tek başına oruç tutmak.
• Cuma gününü tek başına oruçla geçirmek.
• Bir günün orucunu iftar yapmadan ertesi güne bağlamak.
• Yıl boyunca sürekli oruç tutmak (aşırıya kaçmak anlamına gelebileceği için hoş görülmemiştir).

b) Tahrimen Mekruh (Haram olmaya yakın derecede mekruh):

• Ramazan Bayramı’nın 1. günü.
• Kurban Bayramı’nın dört günü.

Bu günlerde oruç tutmak, Allah’ın ikram ettiği bayram nimetlerini geri çevirmek anlamına geldiği için dinen uygun görülmez.

Oruç Tutmanın Şartları Nelerdir?

Oruç tutmanın şartları temel olarak şu şekilde ifade edilebilir:

• Müslüman olmak
• Akıl sağlığının yerinde olması
• Ergenlik çağına ulaşmış olmak
• Sağlık durumunun oruç tutmaya uygun olması

Orucun Faydaları Nelerdir?

Oruç, Allah rızasını kazanmak amacıyla yapılan bir ibadettir. Müslüman bir kul, yaptığı her işte olduğu gibi oruç tutarken de öncelikle Allah’ın rızasını gözetir. Bu ibadet, sadece manevi değil, maddi açıdan da insana birçok fayda sağlar. Oruç, bedenin arınmasına katkı sunan en önemli ibadetlerden biridir. Hem ruhen hem de bedenen arınmayı sağlayarak insanın kendini daha iyi hissetmesine yardımcı olur.

Oruç tutmanın bedensel faydalarını şu şekilde sıralayabiliriz:

• İnsülin direncini azaltır ve kan şekerini dengeler, bu da diyabet riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Kan basıncını ve kolesterol seviyesini düşürür, böylece kalp sağlığını korur.
• Kronik hastalıkların (örneğin diyabet, kalp hastalıkları ve kanser) gelişme riskini azaltır.
• Beyin fonksiyonlarını artırır, odaklanmayı ve zihinsel berraklığı geliştirir.
• Metabolizmayı hızlandırır ve kilo vermeyi kolaylaştırır.
• Bağışıklık sistemini güçlendirir, hastalıklara karşı direnci artırır.
• Sindirim sistemini rahatlatır, mide ve bağırsaklara dinlenme imkânı sunar.
• Büyüme hormonu salgısını artırır, bu da hücre yenilenmesini destekler.
• Yaşlanmayı geciktirici etkiler gösterebilir.
• Karaciğer fonksiyonlarını iyileştirebilir, vücuttaki toksinlerin atılmasına katkıda bulunur.

Oruç tutmanın ruhsal ve manevi faydaları ise şu şekilde sıralanabilir:

• Oruç, ahlakımızı güzelleştirir.
• Oruç, kötülüklerden korur.
• Oruç, merhamet duygularını geliştirir.
• Oruç, insana sabırlı olmayı öğretir.
• Oruç nimetlerin kadrini öğretir.
• Oruç, haramlardan uzak durmamızı sağlar.

Orucu Bozan Durumlar Nelerdir?

Orucu Bozup Sadece Kaza Etmeyi Gerektiren Şeyler:

• Oruca niyet etmeden yemek.
• Güneş batmadığı halde battı sanarak iftar etmek.
• Şafak söktüğü halde sökmediğini sanarak sahur yapmak.
• Âdet ya da lohusalık durumu.

Orucu Bozup Kefareti Gerektiren Şeyler:

• Gıda ve ilaç türünden vücuda yarar sağlayan bir şeyi kasten yemek ve içmek.
• Kan aldırıp ya da gıybet edip orucu bozuldu sanarak yiyip içmek suretiyle kasten orucunu bozmak.
• Kasten cinsel ilişkide bulunmak.

Ramazan ayında tutulan orucun bilerek bozulması durumunda orucun bir gün kazası yapılmalı ve kefareti tutulmalıdır. Bu sebeple ramazan ayında tutulan orucun bilinçli bir şekilde bozulmasının sonunda 61 gün oruç tutulması gerekmektedir.