Cemâziyelevvel Ayı Zikirleri ve Fazîletleri

Mü’min gönüller için ayrı bir anlam ihtiva eden Cemâziyelevvel ayı, ruhumuzun zikirle ve tevbe ile arındığı, manevî bir bahar gibidir. Osmanlıca tabirle “cemâzîyül-evvel” olarak da anılan bu ay, her yıl Hicrî takvimin beşinci ayında yer alır ve kalplere huzurun, gönüllere sükûnetin kapılarını aralar.

Cemâziyelevvel Ayı

Cemâziyelevvel, Hicrî takvimin beşinci ayı olup manevî atmosferi, tarihî hatıraları ve kulları Rabbine yaklaştıran ibadetlerle müzeyyen bir zamandır. Arapça “jamāda” kökünden gelir; “donmak, kuraklaşmak, katılaşmak” manalarını taşır. Bu yönüyle hem tabiatın dış hâlini hem de insan kalbinin zaman zaman donup katılaşan hâlini sembolize eder.

İşte bu sebeple geçmiş âlimler Cemâziyelevvel ayına “kalbi yumuşatma, nefsi ıslah etme ve iç muhasebeye yönelme ayı” demişlerdir. Osmanlı uleması, Cemâziyelevvel’in sükûnet ve tefekkür ayı olduğunu, kulun Rabbine yaklaşması için özel bir fırsat sunduğunu belirtir.

Nitekim takvimde haram aylardan biri olmasa da, pek çok faziletli olaya sahne olduğundan “feyizli aylar” arasında zikredilir. Bu ayda yapılan dua, istiğfar ve zikirlerin kalpteki gafleti çözme kabiliyetinden dolayı bazı mutasavvıflar Cemâziyelevvel’i “manevî berraklaşma mevsimi” olarak adlandırmıştır.

Kur’ân-ı Kerîm’de, “Şüphesiz ayların sayısı Allah katında, Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki yazısına göre on ikidir…” (Tevbe, 9/36) buyrularak ayların ilahî bir takdir üzere olduğu bildirilir. Müfessirler, her ayın kendi içinde saklı bir hikmet ve tecelli barındırdığını ifade ederler. Cemâziyelevvel de yılın iç muhasebe dönemlerinden biri kabul edilmiştir.

İslâm tarihinde bu ay pek çok manalı hâdiseye şahit olmuştur. İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Ali Efendimiz bu ayın sekizinde doğmuş; yine bu ayda vuku bulan Cemel Vak’ası, Müslümanlar arasında derin bir tövbeye vesile olmuştur. Bu sebeple birçok âlim, Cemâziyelevvel’i tövbe ayı olarak addeder.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Zaman, Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı günkü şekliyle dönmektedir.” (Buhârî, Hac 132; Müslim, Kasâme 29)

Bu hadis, zamanın Allah katındaki kıymetine işaret eder. Âlimler bu hadisten hareketle, her ayın ve her günün Allah’ın bir ihsanı olduğunu; kulun hangi vakitte olursa olsun Rabbine dönüş kapısının açık bulunduğunu ifade ederler. Bu nedenle ümmet içinde Cemâziyelevvel ayı, “tevbe kapısına yönelme” için elverişli ve duru bir zaman olarak kabul edilmiştir.

Bu ayın önemli taraflarından biri de gönüllerde bıraktığı “dinginlik” hâlidir. Kışın sükûtu gibi, bu ay da kalplere bir duruluş, bir düşünüş ve tefekkür hâli armağan eder. Osmanlı âlimleri bu hâli “sükût-u kalbî”, yani “kalbin sessizce Allah’a yönelişi” olarak tarif etmişlerdir.

İşte bu sebeplerle Cemâziyelevvel ayı;

• Tevbenin kapısını aralayan,
• Zikirle kalbi yumuşatan,
• Kulun kendi iç âlemine yöneldiği,
• Tarihî tecrübelerden ibret aldığı,
• Manevî yenilenmeye fırsat veren

özel bir zaman dilimidir.

Cemâziyelevvel Ayı Ne Zaman 2026?

2026 Hicrî yılına göre 1 Cemâziyelevvel 1448, Miladi takvime göre 12 Ekim 2026 tarihine denk gelmektedir. Bu başlangıç, mü’minler için manevî bir yolculuğun yeniden yazıldığı ve gönül muhasebesinin derinleştiği bir zaman dilimini müjdelemektedir.

Cemâziyelevvel Ayında Hangi Tesbih ve Zikir Çekilir?

Bu ayda yapılacak zikir ve ibadetler, nefsin terbiyesi ve kalbin arınması bakımından büyük önem taşır. Tavsiye edilen bazı tesbih ve dualar şunlardır:

Sübbuhun kuddusün rabbül melaiketü ver ruh
Anlamı: Allah-u Teâlâ bütün noksan sıfatlardan münezzeh ve mukaddestir. Meleklerin ve Ruh (Cebrâil)’in Rabbidir.

Sübhânallâhi ve bihamdihî, estağfirullâhe ve etûbu ileyh
Anlamı: Allah’ı tesbih ederim ve O’na hamd ederim; Allah-u Teâlâ’dan mağfiret dilerim ve O’na tevbe ederim.

Sübhanellâhi ve bihamdihi sübhanallahi’l Azîm
Anlamı: Allah’a hamd ederek O’nu noksanlıklardan tenzih ederim; Yüce Allah’ı tenzih ederim.

Bismillahillezî lâ yedurru ma’asmihî şey’ün fil erdi ve lâ fissemâi ve hüves-semî’ul alîm
Anlamı: Allah’ın yüce ismine sığınana yerde ve gökte hiçbir şey zarar veremez. O, her şeyi işitir ve her şeyi bilir.

Cemâziyelevvel Ayının Önemi

Cemâziyelevvel ayı, İslâm takviminde tarihî ve manevî boyutlarıyla dikkat çeken; özellikle tevbe, zikir ve iç muhasebenin ön plana çıktığı bir zaman aralığı olarak değerlendirilmektedir. Âyet ve hadisler ışığında, her ayın kendine özgü hikmetler taşıdığı ve ibadetlerin belirli vakitlerde farklı derinlikler kazandığı bilinmektedir.

Bu çerçevede Cemâziyelevvel, Müslüman toplumların kültürel hafızasında hem tarihî hadiseler hem de manevî pratiklerle ilişkilendirilmiş; çeşitli nafile ibadetlerin ve zikirlerin uygulandığı bir dönem hâline gelmiştir.

Klasik kaynaklarda bu ay, bireyin nefsî muhasebesine yöneldiği ve ibadet bilincinin güçlendiği bir süreç olarak tanımlanmakta; özellikle istiğfar ve zikir meşguliyetlerinin önem kazandığı vurgulanmaktadır. Modern çalışmalarda da Cemâziyelevvel ayının, İslâm düşüncesinde zaman kavramının dinî pratiği nasıl şekillendirdiğini gösteren anlamlı örneklerden biri olduğuna dikkat çekilmektedir.

Bu bağlamda Cemâziyelevvel ayı, sadece takvimsel bir dönem değil; aynı zamanda Müslüman bireyin manevî gelişimini destekleyen, tarihî ve kültürel arka planıyla zenginleşen bir ibadet ve tefekkür alanı olarak değerlendirilebilir. Bu ayda gerçekleştirilen zikir, dua ve nafile ibadetler, bireyin ruhsal disiplinini güçlendirmekte ve dinî bilinç açısından bütünleyici bir rol üstlenmektedir.