Iskat Nedir?
Iskat, sözlükte “düşürmek, gidermek, ortadan kaldırmak” anlamlarına gelir. İslâm hukukunda ise genel olarak bir hak veya mükellefiyetin düşürülmesini ifade eden bir fıkıh terimidir.
İbadetler açısından kullanıldığında ıskat; kişinin sağlığında çeşitli sebeplerle yerine getiremediği bazı dinî yükümlülüklerinin, vefatından sonra belirli şartlar çerçevesinde fidye verilmesi suretiyle telafi edilmesini ifade eder.
Iskat Ne Demektir?
Iskat kavramı özellikle vefat eden kişinin yerine getiremediği oruç gibi bazı ibadetleriyle ilgili olarak gündeme gelir. Kur’ân-ı Kerîm’de oruç tutmaya güç yetiremeyenlerin bir yoksulu doyuracak miktarda fidye vermesine ilişkin hüküm bulunmaktadır:
“... Oruca gücü yetmeyenler ise bir yoksul doyumu fidye verir.”
(Bakara Suresi, 2/184)
Bu ayetten hareketle İslâm âlimlerinin çoğunluğu, belirli şartlarda yerine getirilemeyen oruçlar için fidye verilmesini uygun görmüştür. Vefat eden kişinin bu konuda vasiyeti bulunması hâlinde, gerekli şartlar çerçevesinde terekesinden fidye ödenebilir. Vasiyet bulunmadığı durumlarda ise mirasçılar bunu yapmakla yükümlü olmamakla birlikte kendi mallarından bağış olarak verebilirler.
Iskat Kimlere Verilir?
Iskat kapsamında verilen fidyenin temelinde ihtiyaç sahibine yardım etme anlayışı bulunmaktadır. İhtiyaç sahibi kimselere ulaştırılan fidye ile hem dinî bir sorumluluğun yerine getirilmesi amaçlanır hem de muhtaç insanların temel ihtiyaçlarının karşılanmasına katkı sağlanır.
Bu yönüyle ıskat, yalnızca fıkhî bir kavram olarak değil; aynı zamanda ihtiyaç sahiplerine uzanan bir hayır vesilesi olarak da değerlendirilebilir. Bir ihtiyaç sahibinin sofrasına katkıda bulunmak, temel ihtiyaçlarının karşılanmasına destek olmak ve sıkıntısının hafiflemesine vesile olmak, yapılan yardımın toplumsal boyutunu oluşturur.
Dinimiz; imkânlar dâhilinde fakirlere sadaka verilmesini, hayır işlerinin yaptırılmasını ve hayır kurumlarına yardımda bulunulmasını, vefat eden kimseler adına yapılabilecek uygun davranışlar arasında zikretmektedir.
Iskat Bağışı Nedir?
Iskat bağışı; kişinin, vefat eden bir yakını adına ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmak üzere yaptığı bağıştır. Bu bağışların gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması önem taşır.
Hayır kurumları aracılığıyla yapılan bağışlar da ihtiyaç sahiplerine ulaşmanın yollarından biridir. Iskat niyetiyle yapılan bağışların ihtiyaç sahibi ailelere, yoksullara ve desteğe muhtaç kimselere ulaştırılması; bağışın amacına uygun şekilde değerlendirilmesine hizmet eder.
Vuslat Derneği olarak bağışçılarımızın emanetlerini ihtiyaç sahiplerine ulaştırarak, yapılan hayrın gerçek bir ihtiyacın giderilmesine vesile olmasını amaçlıyoruz.
Iskat ile Devir Aynı Şey midir?
Iskat ile halk arasında zaman zaman uygulanan “devir” işlemi, birbirinden ayrılmalıdır.
Dinimiz İslam, belirli bir miktar paranın bir fakire verilip ardından aynı paranın tekrar bağışlayana verilmesi ve bu işlemin hesaplanan meblağa ulaşıncaya kadar tekrarlanması şeklindeki devir uygulamasının dinî bir dayanağının bulunmadığını belirtir.
Bu nedenle ıskatın, ihtiyaç sahibine gerçekten ulaştırılan bir fidye ve yardım anlayışı çerçevesinde ele alınması önemlidir.
Namaz İçin Iskat Yapılır mı?
Iskat konusunda dikkat edilmesi gereken hususlardan biri de namaz borçlarıdır. Bir kimsenin kılmadığı namazların fidye ödenmesi yoluyla düşeceğine dair Kur’ân ve Sünnet’te bir delil bulunmamaktadır. Bu sebeple verilen bir fidyenin geçmiş namaz borçlarını kesin olarak düşürdüğü söylenemez.
Bununla birlikte vefat eden kişi adına ihtiyaç sahiplerine yardımda bulunmak ve sadaka vermek başlı başına bir hayırdır. Yapılan bu iyiliklerin vefat eden kimse adına sadaka olması ve Allah’ın rahmet ve mağfiretine vesile teşkil etmesi ümit edilir.
Iskat Bağışı ile Bir İhtiyaç Sahibine Ulaşın
Vefat eden yakınlarımız adına yapabileceğimiz en güzel davranışlardan biri, onların ardından hayırda bulunmak ve ihtiyaç sahiplerinin sıkıntılarının giderilmesine vesile olmaktır.
Iskat niyetiyle yapılan bağışlar; ihtiyaç sahibi ailelerin, yetimlerin, yoksulların ve desteğe muhtaç insanların ihtiyaçlarının karşılanmasına katkı sağlayabilir. Böylece yapılan bağış, bir yandan hayır niyetinin yaşatılmasına, diğer yandan gerçek bir ihtiyacın giderilmesine vesile olur.
Siz de ıskat bağışınızı ihtiyaç sahiplerine ulaştırabilir, vefat eden yakınlarınız adına yapılan bir hayrın ihtiyaç sahibi bir gönle ulaşmasına vesile olabilirsiniz.
