Kurban Rehberi (Fıkıh Soru-Cevap)

Lugatta: Yaklaşmak demektir.
Istılahta: Allah’a mânen yaklaşmak için, kurban niyetiyle, belirli vakitte kesilen husûsî hayvandır. Kurban Bayramı’nda kesilen kurbana ‘udhıyye’, bunu kesmeye de ‘tazhıye’ denir.

Kurban Bayramı’nın 3 günüdür ki, kurban kesmenin sebebidir.

Koyun, keçi ve büyük baş hayvandır.

İmâm-ı Âzam, İmâm-ı Muhammed ve İmâm-ı Ebû Yûsuf tan bir rivâyete göre vâciptir. Ebû Yûsuf tan diğer rivâyete göre sünnet-i müekkededir.

  • “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” (Kevser Sûresi, 2. Âyet)
  • Peygamberimiz şöyle buyuruyor: “Kurban kesiniz. Zira kurban, babanız İbrahim’in sünnetidir.” Sözü emirdir. Emir ise vücûbu gerektirir.
  • Peygamberimiz (sav) şöyle buyuruyor:

“Kimin kurban kesebilecek imkânı olur da kesmezse bizim namazgâhımıza yaklaşmasın.”

Hadisteki ‘namazgâhımıza yaklaşmasın’ tehdidinin kurbanın terkine bağlanması kurban kesmenin vâcip olduğuna delâlet eder.

Kurban kesmek hür, Müslüman, mukim ve zengin olan herkese vâciptir.

Aslî ihtiyaçlarından başka, artıcı olsun olmasın nisap miktarı (80 gram) altını veya 80 gram altına eşit miktar parası, ticâret eşyası veya bu miktara eşit malı olan kimsedir. Üzerinden sene geçmesi şart değildir.

Oturduğu evi, yazlığı, ev eşyaları, bindiği arabası ve bakmakla yükümlü olduğu insanların bir aylık ihtiyaçlarıdır. Bazılarına göre bir senelik ihtiyaçlarıdır.

Seferi olan bir kimse Cuma namazım kıldığında öğle namazının yerine geçtiği gibi, kestiği kurban da vâcip kurban yerine geçer.

Kurban kesmesi vâciptir. Bu iki evden dolayı Zekât vermesi farz değildir. Zekât alması da haramdır.

  • İmâm-ı Âzam ile İmâm-ı Ebû Yûsuf a göre; buluğ çağma ermek şart olmadığı için, zengin olan çocuğun malından velisinin kurban kesmesi lâzımdır. Bu çocuk kurbanın etinden yer. Geri kalanı da elbise gibi, çocuğun istifade edeceği bir şey ile değiştirilir.
  • İmâm-ı Muhammed’e göre bâliğ olmak şart olduğu için çocuğun malından kurban kesilmez. Fetva verilen görüş de budur.

Yedi kişi tarafından kesilir. Ortak olmanın şartları şunlardır:

  • Ortaklardan her biri kurbeti murad etmeli
  • Ortaklardan her biri kurbet ehli olmalı
  • Her birinin nasibi 7’de 1 ’den noksan olmamalı

Ortaklardan biri kendi hissesiyle eti murad edecek olsa veya kâfir olsa veya hissesi 7’de l’den eksik olsa hiç birinin kurbanı câiz olmaz. Çünkü kan akıtmak bir tek ibâdettir. Bu da bölünmeyi kabul etmez.

Tartı ile paylaşırlar. Birbirlerine haklarını helal etseler de, tahminen, göz karan ile paylaşılmaz. Çünkü ribevî olan mallar helal etmekle helal olmaz. Fakat her hissede et ile paça ve deri olursa câiz olur. Çünkü bir cinsin başka bir cinsle değiştirilmesine saymak olur.

İstihsânen câiz olur. Kurbanı satın almadan önce ortak olmak daha güzeldir.

Evvel vakti kurban bayramının ilk gününün fecrinden sonradır. Fakat bayram namazı kılınan yerlerde bayram namazından önce kesilmez. Çünkü Peygamberimiz (sav): “Kim kurbanını bayram namazından önce keserse kurbanını iâde etsin.” buyuruyor. Bayram namazı kılınmayan yerlerde ise, bayram namazından öncei fecirden sonra kesilebilir. Kurban kesmenin son vakti 3. Gün güneş batmadan az öncesidir.

Vâciptir. Zira kurbanın vâcip olması hususunda son vakte itibar edilir. Ayrıca nisap miktarı malın üzerinden bir sene geçmesine de gerek yoktur.

Vâcip olan kurban üzerinden düşer, son vakte itibar edildiği için.

Vâciptir. Kurbanın o kıza vâcip olması için takıların üzerinden bir sene geçmesine gerek olmadığı ve son vakte itibar edildiği için.

İlk gün kesmek efdaldir. Gece karanlığında yanlış yapma ihtimâli varsa geceleyin kurban kesmek mekruhtur.

Koyun ve keçiden cezaa kifayet eder. Semiz ve gösterişli olursa sığır ve deveden seniyy olması lâzımdır. Daha büyükleri de olur.
Koyundan cezaa: 6 ayını doldurmuş olandır. Seniyy: 1 yaşını doldurmuş olandır.
Sığırdan cezaa: 1 yaşını doldurmuş olandır. Seniyy: 2 yaşını doldurmuş olandır.
Deveden cezaa: 4 yaşını doldurmuş olandır. Seniyy: 5 yaşını doldurmuş olandır.

Kurbanlık hayvan kıbleye karşı yatırılır, Bilmillah Allahu Ekber denilerek kesilir.

Elinden geliyorsa kurbanın sâhibi kesmelidir. Elinden gelmezse, münasip bir Müslümana emr edip kestirmeli, kendisi de başında bulunmalı ve EN’AM Suresi 162 Ayeti okumalıdır.

Yeterli olmaz. Kurban kesenin de mutlaka bunu demesi gerekir. Kasten besmeleyi terk ederse kurbanın eti yenilmez. Kurban sahibi, elini kesenin elinin üstüne koysa ikisinin de besmele çekmeleri gereklidir. Birisi terk ederse kurbanın eti yenmez.

Kesimin mutlaka elle yapılması ve besmele çekilmesi lâzımdır.

Vaktini geçirip faize sokmamak şartıyla alınır.

Tek fiyat üzere anlaşılması hâlinde câizdir.

Durumları müsâit olmayanlar için, güvenilir vekillere vekâlet vermeleri şartıyla uygundur. Zenginler için de câiz ise de yurtlarında kesmeleri daha uygundur.

“Ben seni kurbanımı kesmeye vekil ettim.” demek yeterli olur.

Müstehaptır. Bu namazın peşine yapılan duanın kabul olunacağı rivâyet edilir.

Bir kimse mülkündeki bir koyunu kurban için tayin ederek kendine vâcip kılar da kesmezse, bizzat bu koyunu diri olarak tasadduk etmesi lâzımdır. Fakirin kurban için aldığı da böyledir. Zengin ise kurbanlık satın alsın almasın bayram günlerinde kurban kesemediği takdirde kurbanın kıymetini tasadduk eder.

Fakirden kurban düşer. Çünkü adak sebebiyle muayyen bir koyun vâcip olmuştur, onun helâkiyle de vâciplik kalkmıştır. Zenginin ise şeriatın vâcip kıldığı kurbanı kesmesi lâzmdır.

Zengin, iki koyundan hangisi daha faziletli ise onu keser, kurban sorumluluğu ondan düşer. Çünkü vâcip olan vazifesini yapmıştır. Fakirin ise her ikisini de kesmesi lâzımdır. Çünkü bunlar fakir hakkında adak kurbanı mesabesindedirler.

Zengin, iki koyundan hangisi daha faziletli ise onu keser, kurban sorumluluğu ondan düşer. Çünkü vâcip olan vazifesini yapmıştır. Fakirin ise her ikisini de kesmesi lâzımdır. Çünkü bunlar fakir hakkında adak kurbanı mesabesindedirler.

  • Boynuzu olmaması
  • Hayâlannın burulmuş olması
  • Delilik (deliliği otlamaya mânî değilse)
  • Semiz olan hayvanın uyuzluğu
  • İki gözünün kör olması
  • Bir gözünün kör olması
  • Gözünün yarısından çoğunun kör olması
  • İlik kalmayacak derecede zayıf olması
  • Kesileceği yere gidemeyecek derecede topal olması
  • Ön veya arka ayağından birinin kesilmiş olması
  • Kulağının çoğunun kesilmiş olması
  • Kuyruğunun çoğunun gitmiş olması
  • Arka kısmının çoğunun gitmiş olması
  • Dişi olmaması
  • Yavrusunu emzirmeye gücü olmaması veya memelerinin kurumuş olması
  • Bir veya iki boynuzunun kökünden kırılmış olması

Mânî değildir.

Câiz ve sahih olur. Çünkü hepsinde kurbet niyeti bulunmuştur.

Meselâ biri kuran kesmek, biri hacc-ı temettü’, diğeri hacc-ı kıran, diğeri de adak için ortak kurban alsalar câizdir. Zira bütün niyetlerin ortak hedefi Allah’a mânen yaklaşmaktır.

Zengin olsun, fakir olsun kurban sâhibi yiyebilir. Zengin ve fakir dilediği herkese verebilir.

Kurban etinni 3’te l’ini sadaka olarak ayırmak, diğer 3’te l’iyle akraba ve dostlara ziyâfet çekmek, son 3’te 1 ’ini de evinde saklamak menduptur. Fakat kurban kesen kimsenin durumu orta seviyede olup âilesi kalabalıksa sadaka vermeyip âilesi için alıkoyması menduptur.

Câizdir fakat mekruhtur.

Kurban sâhibi deriyi sadaka olarak verir. Veya dağarcık, mest ve kürk gibi bir eşya yapar. Veya onunla kalbur gibi yararlanacağı bir şey alır. Sirke, süt gibi hemen yok olacak bir şey almaz. Kurban derisi satılmaz ve kasaba kesme ücreti olarak verilmez.

Câizdir, değiştirilen şey fakirlere sadaka olarak verilir.

Câizdir, zira bunda delâlet yolu ile izin vardır.

Sahihtir. Etini yemişlerse helalleşirler, birbirlerine bir şey ödemezler. Etini yememişlerse kesilmiş olarak birbirlerine verirler. Eğer cimrilik edip helalleşmezlerse her biri diğerine etinin kıymetini öder ve aldığı parayı tasadduk eder.

7 şey yenilmez:

  • Akan kan
  • Erkeklik organı
  • Dişilik organı
  • Husyeler
  • Bezeler
  • Öd kesesi
  • İdrar torbası

Sahihtir. Çünkü kıymetini diri olarak ödemesi gerektiği için câiz, çalmakla mülkiyetinde sâbit olduğu için sahihtir. Ancak çaldığı için günah kazanmıştır.

Câiz ve sahih değildir. Kıymetini öder. Kesmeden önce mülkiyet sahibi olmadığı için.